|
بهرنــــامه
ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ
دهســـتور
|
|
ئازادی بەڕەوای گەلەکەت ببینە بۆ ئەوەی گەلانی تر متمانەت پێبکەن
هەموو وڵاتێک لە جیهاندا سیستەم و یاسای بەرێوەبردنی تایبەت بە خۆی هەیە ، کە هەلقوڵاوی هەناوی کۆمەڵگاکە خۆیەتی ، واتە ئاستی بیرکردنەوەی تاکی کۆمەڵگا کاریگەری راستەوخۆی لەسەری دەبێت. بەپێی ئاستی گەشەکردنی ( سیاسی ، ئابووری ، کۆمەڵایەتی ، زانستی ، کلتوور – میژوو ، ئا یین ، جوگرافیاو – جوگرافیای سیاسی ، هەلکەوتنی جیۆپۆلیتیکی هەرێمەکە.
ئەوە هەمووی لە بیرکردنەوەی تاکەکانی کۆمەڵ و پارت و ریکخراوی درووست کراو لەو تاکانە رەنگ ئەداتەوە. بەبێ درووست کردنی سیناریۆو پێناسەی دوور لە راستی و دوور لە واقیع ، یاخود توتی ئاسا درووشم و بیرکردنەوەی پارتە پیشکەوتن خوازو دیموکرات و سۆسیال دیموکراتەکان لاسایی بکەنەوە. میژوو هەموو راستیەکان روون و ئاشکرا دەکات ، پێویست بە خۆماندوو کردن ناکات و نایەوی بیردۆزو رێسای بۆ بدۆزینەوەو لە سەری جێبەجێ بکەین و چوارچێوەیان بۆ دابنێین و نەخشەیان بۆ بکێشین و خۆمان بخەڵەتێنین.
تاکی کورد لەعیراق سەرەڕای دواخستنمان بە بەرنامە لە لایەن ڕژێمی بەعس. پەروەردەی کلتوری دواکەوتوی خێڵین و لە کۆمەلگایەک گەورە بووین سەرتاپای سیستەمی دیکتاتۆری و شۆڤۆنیزم و بیرۆکراتیەتی تیادا پەیڕەو کراوە ، کەس گوێی لێ نەگیراوەو قبوڵی هیچ رەخنەو تەنانەت تێبینی یەکیش نەکراوە بەڵکو کۆمەڵگای پیاهەڵدان و ستایشکردنە.
ئێمەی خەڵکی کوردستانیش لە سالی (1991 ) ەوە لەسەر ئەو خاکەی کە ئەو کلتورەی تیادا پەیڕەو کراوە ئیدارەی خۆمان بۆخۆمان بەڕێوە دەبەین، نهوهی ئەو سەردەم ئێستا گەنجەو لەژیاندایە ، بەشێکی زۆری فەرمانبەرو کاربەدەستە ، تادەگاتە کاربەدەستەباڵاکان لەحکومەت و حزبەدەسەڵاتدارو حزبەکانی تر . بەشێکیان بەشداریان کردووە لە پڕۆژەی بە بەعسی کردنوو بەعسی بوین بەپێی ئەو بەڵگانەی لە هەندێ لە رۆژنامەکان بڵاو کراونەتهوە ، بۆیە کاریگەری ئەم کلتورە بۆگەن و لادەرو گەندەڵە زۆرە بە سەر داموو دەزگا حزبی و حکومیەکان. جگە لەو کاریگەریە مرۆڤی ڕۆژههڵات بەتایبەت تاکی عیراقی هەر لەسەرەتای درووست بوونی دەولەتی عیراق وا گۆش کراوەو تەلقین دراوە کە گۆشەگیر بێت و خۆویست و خۆبەزل زان بێت و گوێ لهقسەی کەس نەگرێ و رەخنە قبول نەکات، بەڵام خۆی رەخنە لە هەموو کەس دەگرێ ؟، وەکو نوسەری بەناوبانگ ( د . عەلی وەردی ) لەکتیبی واعیزەکانی سوڵتان دەڵێ کۆمەڵگای عیراقی کۆمەڵگایەکی رەخنەگرە.
تاکی ئەم کۆمەڵگایە لەگەل ئەو کلتورە گەورە بووەو بەگەورەیش رەخنە قبوولڕ ناکات. هەر (کبت))ێک کە دژی کراوە جا (کبت ) ەکە جنسی بیت ، ئابووری بیت ، کۆمەڵایەتی بیت ، سیاسی بیت ، یان ئازادی بێت ئەوا تۆڵە لەتاکەکانی کۆمەڵگا ئەکاتەوە. ئەمەش بەڕاشکاوی ئەڵێم لە هەموو تاکێکی ئەم کۆمەڵگایە مەوجودە سەرکردەکانیش تاکێکی ئەم کۆمەڵەن، مەنتقی سەپاندن و ( کبت ) پەیڕەو ئەکەن ،وە بە هەڕەشەو بەچڵێسیەکی بێ تام و شێتانە پەلاماری جنس و پارەو خۆدەوڵەمەند کردن و دەسەڵات ئەدەن. وە پەرچەکرداری نەبوونی ئازادی و سەربەخۆیی لەکۆمەڵگای خۆی لەسەرەتای ژیانی ، کەخۆی دەسەڵاتدار بوو دکتاتۆر دەبێ و رەخنە قبوول ناکات و هەمیشە خۆی بە براگەورە دەزانێ و بە مەنتقی منی باڵاو منی شایانی هەموو شتێک خۆی ئەبینێ و رێگا لە ئازادی خەڵک دەگرێ.
پارتە شۆڕشگێرەکانی کوردستان کە بە هەزارەها شەهیدیان داوەو ماندوو بوون و بەلەخۆبوردن و بەخۆڕاگریەکی زۆر شانیاندایە بەر شۆڕش کردن و ململانێ لەگەل دەسەڵاتە یەک لەدوایەکەکانی عیراق. لەچوارچێوەی بەرنامەو پەیڕەوی ناوخۆی حزبەکاندا هیچ گرفتێک لە نووسینەکاندا نەبووە ، وا داڕێژراون حەماسە خوڵقێن و ئومێد بەخشن بەڵام لە مەیدانی جێبەجێ کردن زۆربەی پێچەوانەی نوسینەکانن بەتایبەت (مبادئ ) ە سەرەکیەکان کە دیموکراتیەت و رەخنەو رەخنە لەخۆگرتنە. هەموو شتەکان لەوێ سەرچاوەدەگرن وە هەرلەوێ عەدالەت و دلسۆزی و نیشتمان پەروەری و بەرژەوەندیە گشتیەکان هەژانیان تێ دەکەوێ و گورزی کوشندەیان لێ دەدرێ. هەرلەوێ لەجیاتی ریکخراوە مەدەنیەکان قسەدەکرێ و کۆنگرەیان بۆ دەەبەسترێ و لە جیاتیان بیر ئەکرێتەوە. هەرلەوێش ژن مافی پێ شێل ئەکرێ و لە هەمان کاتدا سمینارو کۆڕی بۆ دەگێڕن و فرمێسکی تیمساحانە بۆ ماف و بە ناهەق کوشتن و بە هیچ نەخویندنەوەیان دەڕێژرێ، ئا ئەمەیە کارەساتەکە ؟
دەقەکانی پەیڕەوو بەرنامەی حزبە نەتەوەیی و سوسیالیست و ئیسلامی و مارکسی لینینی یە
کان هەموویان بەدەستەواژە لە یەک جیان ، لەفەلسەفەی بیر کردنەوە جیاوازیان ههیه بەڵام لە
جەوهەرو کرداردا لەکاتی دەسەڵات گرتنەدەست و بەرەوڕوو بوونەوەی هاوڕێ و نەیارو یەکنەگرتنەوە لە هەندێ خال و چەمکی بیرکردنەوە ، یاخوود بوونی خیلافی شەخسی ، هەمان ریگاچارە ئەگرنە بەر ، جیاوازیەکی ئەوتۆ لەنێوانیاندا نی یە ، وەک یەک رەخنە قبول ناکەن وەک یەک یەکتر تەسفیە دەکەن ،بۆیە هەمیشە پارچە پارچە بوون لە پارتەکان روودەدات . لەخاڵە هاوبەشەکان کە لە گەل کلتوورو بیرکردنەوەیان تیکەڵە ، بەیەکەوە لە پەرلەمان دەستی بۆ بەرز دەکەنەوە و بریاری لێدەدەن. وەک بۆ نموونە ئەوەی لە دانانی یاساکان لەپەرلەمانی کوردستان دەبینرێ و پەیڕەو دەکرێ. لەوانە یاسای رۆژنامەنووسی کەدەنگێکی کەم بەرگری کەربوون ، هەموویان کاریگەری بیرۆکەی حزبەدیکتاتۆرو ئیستیبدادکەرەکانی لەسەر زاڵە .... . کێ هەیە لە ناو حزبەکانی کوردستان بەتایبەت دەسەڵاتدارەکان رەخنەی لە سەروی خۆی گرتبێت یان خەتی سووری بەزاندبێت ؟ بە سیناریۆی جیاجیا رەوانەی ماڵەکەی نەکرابێتەوە ، یاخود ناووناتۆرەی جۆراو جۆری لێ نەنراوە ، یان تەسفیە نەکراوە ؟ کامە رەخنەگرو بەدەنگ هاتوو لە شتەکان لەکارە نا یاسایی یە کان کە هەڵنەپەڕیوە بە مۆسیقای مۆسیقاژەنەکانیان و (أشهد بالله) ی بۆ قسەکانیان نەکردبێ لە کارەکەی ماوەتەوە؟ یان لە سەر ناعەدالەتی و کارە زیان گەیینەرەکان بە بەبەرژەوەندی گشتی وئاسایشی ( نەتەوەیی ) هەلیدابێتێ و پەراوێز نەخراوەو لە ماڵ نەکەوتوە ؟
لە ناوەوەو دەرەوەی کوردستان خەڵکی ئەکادیمی تەکنۆکڕات و دڵسۆزو بەتوانا پێگەیشتون ، کەسەرمایەی گەورەی نەتەوەکەمانن، باشوێنی کۆنەبەعسی و فۆتۆکۆپیەکانیان و ئەو خەڵکە نەشیاوانەی کەبونەتە مۆتەکە لەسەر حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەک مۆرانە تەنها لەڕو لاوازو بێ توانای دەکەن و دوای ئەخەن و پەکی ئەخەن بگرنەوە. ئەوە کلتوریکی پەیڕەوکراوو لاسایی کراوەیە لەلایەن حزبەکان لە رۆژهەڵات بەگشتی و لەماڵی ئێمەش کوردستان بەتایبەتی کەتیایدا دیموکراتیەت و رەخنە هەربەکاڵی خوراوە ، یان وجودی نەبووە.
تاکەکانی کۆمەڵگای ئێمە هەست بە پیربوون ناکەن، هەمیشە پێ ی خۆشە بە گەنج بیبینی تەقدیری تەمەنی بەکەم بۆ بکەی بۆ ئەوەی لەلای کەسەکە خۆشەویست بی. بەڵام لە واقیعدا بە عەقل پیرەو شتی نوێ ی پێ نی یە ، بیرکردنەوەی دوبارە کردنەوەی شکستەکان و جوینەوەیەتی و لەسەر ئەمجادەکانی رابردووی دەژی ، توانای داهێنانی دیاری کراوە یان هەر نی یە.
حزبەکانی ئێستاش کارگەیەکی تایبەت نەبووە درووستی کردبن ، لەم کۆمەڵگایە هەڵقوڵاون و درووست بوینە کەباسمان کرد ، ئەوانیش هەست بە پیربوون ناکەن ،ئەندامی مەکتەبی سیاسی کەلەگەل سەرۆکی حزب بێت تا بە پیری ئەمرێ هەر مەکتەبی سیاسیە. ئەوانەی وەلائیان هەیە بۆ سەرۆک و کۆپیەکانی قەت رۆژێک بێ کارو مەسئولیەت نابن ،جاری واهەیە لەیەک کاتدا دوو تا سێ بەرپرسیارەتی و کاری حەساسی پێ سپێردراون کە لە واقیعدا شایەنی تەنها یەکێکیان نی یەو ئەویش بە وێرانی بەجێ ی دەهێڵێ.
بەڵام لە هەمووی گرنگتر لای ئەو لێپرسراوی ژمیریاری خۆی دەستنیشانی کردبێ و کۆپی خۆی
بێ، کە لە هەموو بەرپرسیارێتیەکان بە شکست تەواو بوو لای خەڵک نەک لای سەروی خوا پێداو. پۆستی وەزیر یان (مایعادله) بەشەڕیش بێت بۆی مسۆگەر دەکەن ، کەلەوێش تەواو بوو پۆستی حزبی یان دبلۆماسی یان ئیداری بەرەتوش کردنی شکستەکانی رابردووی بەباڵای عەرعەری دەبڕدرێ. ئەوانەی دێنە شوێنی ئەویش کاراکتەری هاوشێوەن و شوێنێکیان وێران کردوە ؟ دوای ئەوە ئینجا دەکرێت بە ئەندام پەرلەمان ( مشرع ) و یاسا بۆ وڵات و گەلەکەمان دائەنی بەڵام چ یاسایەک ؟
لەهەموو شت لای ئەو گرنگتر غیابی نی یە لەدیوەخان و پیاهەڵدان . رێزی زۆرم بۆ ئەو ئەندام پەڕلەمانانەی کە هەمیشە لەسەر ماف و ژیانی خەڵک هەڵدەدەنێ و بەشتەکۆنەپەرستەکان دەڵێن نهخێر. زۆر جار لەسەر بیروڕای دروستی خۆیان بانگ کراون و ئاگادار کراونەتەوە و هەوڵی کپ کردنی دەنگەکانیان دراوەو دەدرێ.
رۆشنبیرانی نیشتمان پەروەرو لاوو تێکۆشەرانی رۆژانی رەش و خاوەن بڕوانامەو تەکنۆکرات و خاوەن ئەزمونەکانیش زەقەی چاویانە لە هەرێمی کوردستان. گەنج هەست بە پەراوێز خستن دەکات، حکومەت هەوڵی بەشداری پێ کردنی نادات وەک پێویست لە پڕۆسەکانی بەمەدەنی کردن و پڕۆژەی بنیادنانەوەی ژێرخانی (ئابوری و ئاسایشی نەتەوەیی ) . هەمیشە کەسایەتی تاکەکان لاواز دەکرێ و والێ دەکرێ هەست بە نامۆبوون بکات، پێویستە حکومەتی هەرێمی کوردستان هەستێ بە بەهێزکردنی کەسایەتی تاکەکانی دانیشتووی کوردستان و جارێکی تر گەنج وەک داینەمۆی گۆڕان و پێشکەوتن و پارێزگاری کردن لە نیشتمان پێناسە بکرێتەوەو. قبول نەکرێ ئەوەی کە قوربانی هەموو قۆناغەکانی شۆرشی نەتەوەیی و رزگاری نیشتمانی بووە لە کوردستان ، بەرهەمی خوێنی خۆی لێ حەرام بێت و ناوی داتاشراوو پێناسەی بێ بنەمای بۆ بکرێت. نەک کەسایەتی ئەم ماندونەناس و خۆڕاگرانە لاواز بکرێ و مافی ئاسایی و ژیانی ئاساییان بکەویتە بەردەم گومان. هەموو هەلسوکەوت و بەدەنگ هاتن و داوایەکی گەنج لای بەرپرسان بەگومان وەرد ەگیرێ . لەجیاتی ئەوەی داوا لەخەڵکانی پسپۆر بکرێ توێژینەوەی لەسەر بکەن و هەموو بوارکان لیک بدرێتەوە و ببێتە پرۆژەیەکی یەکانگیرو تۆکمە ، گەنج لە ماڵی گەورەی کورد کەباس لەرێککردن و رێکخستنی دەکرێت لەباوەش بگیرێ.
بۆیە دەبێ فەزایەکی ئازادو گونجاوو پڕ ئومێدیان بۆ دابین بکرێ ، گەنج خۆی تیادا ببینێتەوەو بێ بەری نەکرێ لە خۆشی و بەشداری کردن لە دروستکردنەوەی وڵات. چونکە بیرو بازوو هیمەتی گەنج وڵاتێکی گەنج و گەشەکردومان بۆ دەهێنێتە بوون ، بیری نوێ و شاکاری نوێمان بۆ دادەهێنێ، بە پێچەوانەوە دەسەڵات تووشی قەیران دەبێت.
ئەگەر لێکۆڵینەوەی یاسایی بکرێ و لەسەروسامانی زۆری بەرپرسان و دەڵاڵەکان بکۆڵدرێتەوەو لێپرسینەوەیان لەگەل بکرێ و بگوترێ لەکوێت هێناوپەیداتکردوە، ئەنجامەکەی یان تاوانبار یان بێتاوان ئەبن. یاسا بۆ هەردوو بار پوختەی نوسراوی یاسایی هەیە و کاری پێدەکا، بەمە ماف پارێزراو دەبێ . وەئەگەرتۆمەتەکەی لەسەر ساخ بوەوەو سەرچاوەی شەرعی داهاتەکەی پی نەسەلمێندرا بەپێی یاسا سزا بدرێ و دوور بخرێتەوەو هیچ کارێکی تری پێ نەسپێردرێت جگە لە چوارچیوەی یاسا . نەک دوای ئەو کارە کارێکی تری گرنگترو ههستیارتری پێ بدرێ و شوێنێکی تری پێ وێران بکەن . من پێم وانیە هیچ لە پارتە دەسەڵات داروو ئەوانەی لەدەرەوەی دەسەڵاتن و لەدایکبووی فەزا هاوبەشەکەن ، دەستبەرداری ئەو جۆرە کەسایەتی یە نەخۆش و دەردە هەمیشەییانەی کۆمەل ببن. تا ئەو یەکتر نەخویندنەوەو گوێ لەیەکتر نەگرتن و خۆفەرز کردن هەبێ ، ئەمانیش سودیان لەو ناکۆکیە چارەسەرنەکراوانە بینیوەو پسپۆری بازرگانی کردنن بەو عەقلە نەگۆرو دەقبەستوەی پارتە سیاسی و کۆمەڵگا پاشکۆخراوەکەمان . ئەو بە چەمکی ( مغلق ) قسەکردن و بیرکردنەوەو قبول و رەفزە بازنەیەکی داخراوی درووست کردوە و خەڵک و دەسەڵات تیایدا دەخولێنەوە. ئەبێ کلیلی بازنە داخراوەکان دەستنیشان بکریت کە تۆپەکە لە گۆڕەپانی دەسەڵاتەو دەبێ دەسەڵات ئازادی بۆ هاونیشتمانیانی کوردستان بە هەموو نەتەوەو پێکهاتەکان بەرەوا ببینێت و بۆیان دابین بکات روونی لەهەڵسوکەوت و بیرکردنەوەو بەڕێوەبردن و داهات بەدی بکرێ و
خزمەتگوزاریەکان زیاتر بکرێن.
چونکە ئەم قهوارهیهی کە هەیە لە هەرێمی کوردستان خەونێکەو ساڵانێکی زۆرە هیوای بۆ دەخوازرێ و خەباتی بۆ دەکرێ دەبێ شانازی پێوەبکەین . خەڵکی کوردستان دەبێ بەهی خۆی بزانێ و خاوەندارێتی بکات و بیپارێزێت . بەڵام لەبەرامبەردا دەسەڵاتیش ئەبێ ئەم هاونیشتمانیانە کە ئەم ئەرکە بەجێدەگەیەنن و بەجێیان گەیاندوە خزمەت بکات و مافەمەدەنیەکانیان بپارێزێ وە بەپالپشتوو درووستکەری ئەم تەجروبەیەیان دابنێت و بەدایەنەمۆی جێبەجێکەری ئەرکەکانیان بزانێ. ئەوکات ئەو دیوارەی کەدرووست بووە لەنێوان خەڵک و دەسەڵات کال دەبێتەوەو بەرەو نەمان دەڕوات. دەبێ بڕواکان بگەڕێنەوە بۆ یەکتر و ببین بەتەواوکەری یەکتر و لەیەکتر نامۆ نەبن. بۆیە پێویستە دل و دەروون و بیرکردنەوەمان بگۆڕین و لەدنیای نوێ و پڕلەگۆڕان بەرەو پێشەوە بڕۆین.
چونکە کەهاوڵاتیانی کوردستان لە دەسەڵاتی کوردستان رازی نەبن و ئازادی لێ داگیرکرابێ، چۆن گەل و نەتەوەکانی تر دۆستایەتیمان دەکەن و بڕوامان پێ دەکەن ؟
ئاری مەریوان ئەحمەد
١٦/٩/٢٠٠٨
|
|
|
